Psikolog ve psikiyatrist arasındaki fark: kime gitmeli?
Psikolog, klinik psikolog, psikiyatrist ve psikolojik danışman farklı eğitimlerden geçer ve farklı işler yapar. Bu rehberde dört mesleği eğitim, ilaç, tanı, terapi ve ücret açısından karşılaştırıyor, hangi durumda kime başvurulacağını tablolarla anlatıyoruz.
- psikolog.co Editör Ekibi
- 11 dk okuma
Psikolog konuşmaya dayalı yöntemlerle çalışır ve ilaç yazmaz. Psikiyatrist bir hekimdir; tanı koyar, gerektiğinde ilaç tedavisi düzenler. Günlük yaşamı ciddi biçimde bozan belirtilerde önce psikiyatriste, stres, ilişki, yas ve kaygı gibi konularda psikoloğa başvurmak uygun bir başlangıçtır.
Dört meslek, dört farklı eğitim
Ruh sağlığı alanında en sık karşılaşılan dört unvan birbirine benzer görünür, ama arkalarındaki eğitim ve yasal yetki farklıdır. En temel ayrım şudur: psikiyatrist hekimdir, diğer üçü değildir. İlaç yazma, resmi tanı koyma ve sağlık raporu düzenleme yetkisi bu yüzden yalnızca psikiyatristtedir.
Psikolog
Dört yıllık psikoloji lisansından mezundur. Psikolojik danışmanlık, değerlendirme ve test uygulaması yapar. İlaç yazmaz, resmi tanı koymaz.Klinik Psikolog
Psikoloji lisansının ardından klinik psikoloji yüksek lisansını tamamlamıştır. Psikolojik değerlendirme ve psikoterapi alanında süpervizyonlu eğitim almıştır.Psikiyatrist
Tıp fakültesinin ardından psikiyatri uzmanlığı yapmış hekimdir. Tanı koyar, ilaç tedavisi düzenler, sağlık raporu verir ve psikoterapi uygulayabilir.Psikolojik Danışman
Rehberlik ve psikolojik danışmanlık lisansından mezundur. Okullarda ve kurumlarda eğitim, kariyer ve uyum konularında danışma yapar.Meslek unvanına kadar kaç yıl?
En kısa yollar gösterilmiştir. Tıpta Uzmanlık Sınavı'na hazırlık ve yüksek lisans tezinin uzaması gibi süreler dahil değildir.
Psikiyatristlik yolu en uzunudur: altı yıllık tıp eğitiminin ardından Tıpta Uzmanlık Sınavı'na girilir ve dört yıllık psikiyatri uzmanlık eğitimi tamamlanır. Çocuk ve ergen psikiyatrisi ayrı bir uzmanlık dalıdır. Klinik psikolog unvanı için psikoloji lisansının üzerine klinik psikoloji yüksek lisansı gerekir; bu programlar teorik derslerin yanında süpervizyon altında uygulama içerir.
Psikolog, klinik psikolog, psikiyatrist ve psikolojik danışman karşılaştırması
Yeşil hücreler mesleğin bu konuda yetkili olduğunu gösterir. Kaynak: 1219 sayılı Kanun Ek Madde 13 ve Sağlık Bakanlığı iş ve görev tanımları yönetmeliği.
Kim ne yapabilir?
Psikologlar psikolojik ölçek ve testleri uygulayabilir, ancak zeka testleri gibi bazı araçlar için ayrıca sertifika eğitimi gerekir. Klinik psikologların yaptığı psikolojik değerlendirme tanı sürecine önemli katkı sağlar; resmi tanıyı ise hekim koyar.
Ne yaşıyorsunuz? Kime başvuracağınızı görün
Size en yakın durumu seçin. Sonuç bir yönlendirmedir, tanı yerine geçmez.
Kaygı, konuşmaya dayalı terapilerle, özellikle bilişsel davranışçı terapiyle sık çalışılan bir konudur.
Panik bozukluğunda bilişsel davranışçı terapinin etkinliği iyi bilinir; klinik psikologlar bu yöntemle sık çalışır.
İki haftadan uzun süren isteksizlik ve çökkünlükte ilaç desteğinin gerekip gerekmediğini psikiyatrist değerlendirir.
Stres ve kaygıya bağlı uykusuzlukta uyku düzeni ve düşünce örüntüleri üzerine çalışmak çoğu zaman ilk adımdır.
Çift ve aile terapisi ayrı bir eğitim gerektirir. Profilde bu alanın yazdığından emin olun.
Yas doğal bir süreçtir; destekli bir alanda konuşmak bu sürece eşlik eder.
Travma sonrası belirtilerde EMDR ve travma odaklı BDT gibi yöntemlerde eğitim almış bir uzman tercih edin.
Bu belirtiler hekim değerlendirmesi ve çoğu zaman ilaç tedavisi gerektirir. Beklemeden başvurun.
Dikkat eksikliği ve hiperaktivite değerlendirmesi çocuk ve ergen psikiyatristi tarafından yapılır.
Bırakma sürecinde tıbbi takip gerekebilir. Kamu hastanelerindeki AMATEM birimleri bu alanda çalışır.
Eğitim ve kariyer planlaması psikolojik danışmanların temel çalışma alanıdır.
Randevu beklemeyin. 112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin.
Durumlara göre ilk başvuru tablosu
Aynı belirti farklı kişilerde farklı şiddette görülebilir. Tablo, en sık önerilen başlangıç noktasını gösterir.
- Sürekli kaygı ve endişePsikolog ya da klinik psikolog
- Panik atakKlinik psikolog
- Haftalardır süren çökkünlükPsikiyatrist ve klinik psikolog
- Uyku sorunlarıPsikolog
- İlişki ve çift sorunlarıÇift terapisi alanında psikolog
- Yas ve kayıpPsikolog
- Travmatik bir olay sonrasıKlinik psikolog
- Sesler duyma, gerçeklikten kopmaPsikiyatrist (öncelikli)
- Çocukta dikkat ve hareketlilikÇocuk ve ergen psikiyatristi
- Alkol ya da madde kullanımıPsikiyatrist
- Okul ya da meslek seçimiPsikolojik danışman
- Kendime zarar verme düşüncesi112 ya da acil servis
Dört soruda karar verin
Yukarıdan başlayın. İlk "Evet" cevabınızda durun.
- Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşüncesi var mı?Evet112 · Acil servisHayır
- Sesler duyma, aşırı şüphecilik ya da gerçeklikten kopma gibi belirtiler var mı?EvetPsikiyatristHayır
- Belirtiler haftalardır sürüyor ve iş, okul ya da uyku düzenini ciddi biçimde bozuyor mu?EvetPsikiyatrist + klinik psikologHayır
- Kaygı, stres, ilişki ya da yas gibi bir konuda konuşarak çalışmak mı istiyorsunuz?EvetPsikologHayır
- Psikolojik danışman ya da psikologOkul, meslek seçimi ve kişisel gelişim gibi konularda başlangıç için yeterlidir.
Psikolog ve psikiyatrist birlikte nasıl çalışır?
Orta ve ağır şiddetteki depresyon ve kaygı bozukluklarında ilaç ile psikoterapinin birlikte yürütülmesi yaygın bir yaklaşımdır. Tipik bir süreç şöyle ilerler:
- DeğerlendirmePsikiyatrist belirtileri, süresini ve şiddetini değerlendirir; gerekirse tetkik ister ve tanı koyar.
- Tedavi planıİlaç gerekiyorsa başlanır. Psikoterapi önerilirse danışan psikoloğa yönlendirilir.
- Haftalık seanslarPsikolog düzenli seanslarla belirtiler, düşünce örüntüleri ve günlük yaşam üzerine çalışır.
- Kontrol randevularıPsikiyatrist ilacın etkisini ve yan etkilerini izler, dozu gözden geçirir.
- Bilgi paylaşımıİki uzman, danışanın onayıyla gelişmeleri paylaşır. Onay olmadan bilgi aktarılmaz.
Psikologların kullandığı terapi yöntemleri
Profillerde gördüğünüz kısaltmaların ne anlama geldiği ve hangi konularda sık kullanıldığı.
Nereye başvurursanız ne ödersiniz?
Ücreti belirleyen asıl etken unvandan çok başvurduğunuz kurumdur. Kamu hastanelerindeki psikiyatri muayenesi SGK kapsamındadır; özel ofislerdeki psikolog seansları ise genellikle kapsam dışındadır.
Devlet ve eğitim-araştırma hastanesi psikiyatri polikliniği
SGK kapsamında- Randevu
- MHRS ya da ALO 182
- Kimler
- Psikiyatrist, yönlendirmeyle psikolog
Özel hastane psikiyatri bölümü
Anlaşmalıysa fark ücretli- Randevu
- Hastane üzerinden
- Kimler
- Psikiyatrist, psikolog
Psikiyatri muayenehanesi
Genellikle kapsam dışı- Randevu
- Doğrudan
- Kimler
- Psikiyatrist
Özel psikolog ofisi
Kapsam dışı- Randevu
- Doğrudan psikologla
- Kimler
- Psikolog, klinik psikolog
Online seans
Kapsam dışı- Randevu
- Doğrudan psikologla
- Kimler
- Psikolog, klinik psikolog
Toplum Ruh Sağlığı Merkezi
Kamu hizmeti- Randevu
- Hastane yönlendirmesiyle
- Kimler
- Ağır ve uzun süreli hastalıklar
Üniversite psikolojik danışma birimi
Öğrencilere ücretsiz- Randevu
- Okulun birimi üzerinden
- Kimler
- Psikolog, psikolojik danışman
Sık duyulan beş yanılgı
Başvurmadan önce unvanı kontrol edin
"Terapist", "yaşam koçu" ya da "danışman" gibi ifadeler tek başına bir meslek eğitimini göstermez. Aşağıdaki maddeleri işaretleyerek ilerleyin.
Bu yazıda geçen terimler
- Psikoterapi
- Ruhsal sorunların bilimsel yöntemlerle, konuşmaya dayalı olarak ele alındığı yapılandırılmış tedavi süreci.
- Psikolojik değerlendirme
- Görüşme, gözlem ve standart testlerle kişinin ruhsal durumunun incelenmesi.
- Süpervizyon
- Terapistin vakalarını deneyimli bir uzmanla düzenli olarak gözden geçirdiği eğitim ve denetim süreci.
- Psikofarmakoloji
- İlaçların ruhsal işlevler üzerindeki etkisini inceleyen alan. Psikiyatristin ilaç tedavisinin temelidir.
- TUS
- Tıpta Uzmanlık Sınavı. Hekimlerin psikiyatri dahil uzmanlık eğitimine başlamak için girdiği sınav.
- MHRS
- Merkezi Hekim Randevu Sistemi. Kamu hastanelerinden randevu almak için kullanılır; telefon hattı ALO 182'dir.
- AMATEM
- Alkol ve Madde Bağımlılığı Tedavi Merkezi. Kamu hastanelerinde bağımlılık tedavisi veren birimler.
Acil bir durumdaysanız randevu beklemeyin. Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşüncesi varsa 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin.
Sık sorulan sorular
Psikolog, psikoloji lisansı almış ve konuşmaya dayalı yöntemlerle çalışan uzmandır; ilaç yazmaz. Psikiyatrist, tıp fakültesinin ardından psikiyatri uzmanlığı yapmış hekimdir; tanı koyar ve gerektiğinde ilaç tedavisi düzenler.
Hayır. Türkiye'de ilaç yalnızca hekimler tarafından reçete edilir. Psikolog, ilaç desteği gerekebileceğini düşündüğünde danışanı psikiyatriste yönlendirir.
Belirtiler günlük yaşamı ciddi biçimde bozuyorsa, gerçeklikle bağın koptuğu belirtiler varsa ya da ilaç kullanıyorsanız önce psikiyatriste gidin. Stres, ilişki, yas ya da kaygı gibi konularda konuşarak çalışmak istiyorsanız psikologla başlayabilirsiniz.
Klinik psikolog, psikoloji lisansının ardından klinik psikoloji yüksek lisansını tamamlamıştır. Bu eğitim psikolojik değerlendirme ve psikoterapi alanında süpervizyonlu uygulama içerir.
Kamu ve SGK anlaşmalı kurumlardaki muayeneler sağlık kayıtlarınıza işlenir. Sağlık verileri özel nitelikli kişisel veridir ve işveren gibi üçüncü kişiler açık rızanız olmadan bu kayıtlara erişemez.
Özel ofislerdeki psikolog seansları genellikle SGK kapsamı dışındadır. Kamu hastanelerinde psikolog görüşmesi çoğunlukla hekim yönlendirmesiyle yapılır. Bazı özel sağlık sigortaları terapi seanslarını kısmen karşılar.
Psikolojik danışmanlar rehberlik ve psikolojik danışma alanında eğitim alır; okul, kariyer ve uyum konularında danışma yapar. Ruhsal bozuklukların tedavisine yönelik psikoterapi bu mesleğin kapsamında değildir.
Evet, sık görülen bir düzendir. Psikiyatrist tanı ve ilaç tedavisini yürütür, psikolog haftalık terapi seanslarını sürdürür. İki uzman arasındaki bilgi paylaşımı danışanın onayıyla yapılır.
Kaynaklar
- 11219 sayılı Tababet ve Şuabatı San'atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun, Ek Madde 13mevzuat.gov.tr
- 2Sağlık Meslek Mensupları ile Sağlık Hizmetlerinde Çalışan Diğer Meslek Mensuplarının İş ve Görev Tanımlarına Dair Yönetmelik (Resmî Gazete, 22.05.2014)mevzuat.gov.tr
- 3Tıpta ve Diş Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimi Yönetmeliğimevzuat.gov.tr
- 4Türk Psikologlar Derneği, Etik Yönetmeliğipsikolog.org.tr · PDFPDF
- 5Dünya Sağlık Örgütü, ruh sağlığı bilgi notlarıwho.int · İngilizce
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez. Son güncelleme: .