Ani öfke patlamaları: ilaç ve terapi seçenekleri
Ani ve orantısız öfke patlamaları ilişkileri, işi ve kişinin kendine bakışını derinden etkileyebilir. Bu yazıda öfke patlamalarının hangi durumlarla ilişkili olduğunu, ilaç tedavisinin ne zaman ve nasıl düşünüldüğünü ve öfke yönetimi terapisinin neden temel tedavi olduğunu anlatıyoruz.
- psikolog.co Editör Ekibi
- 4 dk okuma
Öfke patlamaları için onaylı tek bir “öfke ilacı” yoktur. Patlamalar tekrarlayan ve orantısızsa aralıklı patlayıcı bozukluk düşünülür; DEHB, bipolar bozukluk, depresyon ya da travma gibi eşlik eden durumlar da araştırılır. Psikiyatrist altta yatan duruma göre SSRI antidepresanlar, duygudurum düzenleyiciler ya da diğer ilaçları önerebilir. Temel tedavi ise bilişsel davranışçı öfke yönetimi terapisidir.
- Olası tanı
- Aralıklı patlayıcı bozukluk
- Onaylı öfke ilacı
- Yok
- Araştırılan ilaçlar
- SSRI, duygudurum düzenleyiciler
- Temel tedavi
- Bilişsel davranışçı öfke yönetimi
- Önce bakılan
- Eşlik eden DEHB, bipolar, depresyon
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Öfke için ilaç kullanmaya ya da bırakmaya kendi başınıza karar vermeyin. Şiddet riski ya da kendine zarar verme düşüncesi varsa 112’yi arayın. Aile içi şiddet için 183 hattı 7/24 açıktır.
Ani öfke patlamaları neden olur?
Öfke herkesin yaşadığı, sınır ihlallerine karşı uyaran bir duygudur. Sorun, öfkenin olayla orantısız, ani ve kontrol edilemez biçimde patlaması ve ardından pişmanlık bırakmasıdır. Bu durum tek başına bir bozukluk olabileceği gibi başka bir durumun belirtisi de olabilir.
Aralıklı patlayıcı bozukluk
Tekrarlayan, planlanmamış, orantısız sözel ya da fiziksel patlamalar.DEHB
Dürtüsellik ve duygu düzenlemede güçlük öfkeyi hızlandırabilir.Bipolar bozukluk
Mani ya da karma dönemlerde sinirlilik belirgindir.Depresyon ve kaygı
Özellikle erkeklerde depresyon sinirlilikle kendini gösterebilir.Travma
Sürekli tetikte olmak öfke eşiğini düşürür.Madde ve alkol
Kontrolü azaltır, patlamaları artırır.Aralıklı patlayıcı bozukluk nedir?
DSM-5’e göre aralıklı patlayıcı bozuklukta kişi, ya üç ay boyunca haftada ortalama iki kez sözel ya da zarar vermeyen fiziksel patlama yaşar ya da bir yıl içinde zarar veren üç patlama yaşar. Patlamalar tetikleyiciyle orantısızdır, planlanmamıştır ve belirgin sıkıntı ya da sorun yaratır. Tanı için kişinin en az 6 yaşında olması gerekir.
Bir öfke patlamasının seyri
Tetikleyici
Gerginlik
Tırmanma
Patlama: Tepe
Sönme
Pişmanlık
Öfke patlamalarında hangi ilaçlar kullanılır?
Öfke patlamaları için onaylı bir ilaç olmadığından psikiyatrist, altta yatan ya da eşlik eden duruma göre karar verir. Aşağıdaki gruplar araştırmalarda incelenmiştir; hiçbiri reçetesiz ya da kendi başına kullanılmamalıdır.
Coccaro ve arkadaşlarının kontrollü çalışmasında fluoksetin, aralıklı patlayıcı bozuklukta saldırganlık ve sinirliliği plaseboya göre azalttı. Depresyon ya da kaygı eşlik ediyorsa da tercih edilir.
- Etki 2–4 haftada başlar
- Bağımlılık yapmaz
- Kademeli bırakılır
Özellikle bipolar bozukluk eşlik ediyorsa ya da dürtüsel saldırganlık belirginse düşünülür. Kan düzeyi ve yan etki takibi gerekir.
- Psikiyatrist kontrolünde
- Düzenli kan tahlili gerekebilir
- Hamilelikte bazıları uygun değildir
Ağır saldırganlıkta, otizm ya da psikotik bozukluk eşliğinde kısa ya da uzun süreli kullanılabilir.
- Kilo ve metabolik izlem
- Uzman değerlendirmesi şart
- Tek başına öfke için ilk seçenek değildir
DEHB’ye bağlı dürtüsellik azaldıkça öfke patlamaları da azalabilir.
- Önce DEHB değerlendirmesi
- Psikiyatrist kontrolünde
- Terapiyle birlikte
Benzodiazepin grubu sakinleştiriciler bazı kişilerde kontrolü azaltarak öfke patlamalarını artırabilir ve bağımlılık riski taşır. Öfke için bu ilaçları kendi başınıza kullanmayın.
İlaç tedavisi nasıl ilerler?
Psikiyatrist patlamaların sıklığını, tetikleyicilerini ve eşlik eden durumları değerlendirir.
Seçilen ilaç genellikle düşük dozla başlatılır.
Yan etkiler ve patlama sıklığındaki değişim konuşulur.
Patlamaların azalıp azalmadığı, gerekirse doz ya da ilaç değişikliği.
İlaç, öfke yönetimi terapisiyle birlikte daha iyi sonuç verir.
Öfke yönetimi terapisi
Bilişsel davranışçı öfke yönetimi, öfkenin erken bedensel işaretlerini fark etmeyi, öfkeyi büyüten düşünceleri değiştirmeyi ve gerginliği patlamadan boşaltmayı öğretir. Meta-analizler bu yaklaşımın öfke ve saldırganlığı belirgin biçimde azalttığını gösterir.
Çene sıkma, ısınma, kalp çarpıntısı gibi erken işaretler.
Ortamdan geçici olarak uzaklaş: “Sakinleşince konuşalım.”
Yavaş nefes, kısa yürüyüş, soğuk su.
“Bunu bilerek mi yaptı, yoksa başka bir açıklama var mı?”
Sakinleşince ihtiyacını suçlamadan ifade et.
Öfke yükselirken ne yapabilirsiniz?
- Erken işareti yakalayınÖfke 10 üzerinden 4–5’teyken müdahale etmek, 9’da etmekten çok daha kolaydır.
- Mola verinÖnceden kararlaştırılmış bir mola cümlesi kullanın ve ortamdan 20 dakika uzaklaşın.
- Bedeni yatıştırınUzun nefes verme, kasları gevşetme, yürüyüş.
- Sonra konuşunSakinleşince “Ben … hissettim, çünkü …” diye başlayan cümlelerle konuşun.
Öfke hakkında yanlış bilinenler
Sık sorulan sorular
Öfke için onaylı tek bir ilaç yoktur. Psikiyatrist altta yatan ya da eşlik eden duruma göre SSRI, duygudurum düzenleyici ya da başka ilaçlar önerebilir.
Öfke yönetimi terapisi ve gerekirse ilaç tedavisiyle patlamaların sıklığı ve şiddeti belirgin biçimde azalabilir.
İlaç değerlendirmesi için psikiyatriste, öfke yönetimi terapisi için klinik psikoloğa başvurabilirsiniz. İkisinin birlikte çalışması yaygındır.
Küçük çocuklarda öfke nöbetleri gelişimin bir parçası olabilir. Yaşına göre sık, uzun ve şiddetliyse bir çocuk psikiyatristi ya da psikoloğuyla görüşün.
Tehlike anında 112’yi arayın. ALO 183 Sosyal Destek Hattı ve KADES uygulaması üzerinden de destek alabilirsiniz.
Kaynaklar
- 1Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5-TR)American Psychiatric Association, 2022
- 2A double-blind, placebo-controlled trial of fluoxetine in patients with intermittent explosive disorderCoccaro ve ark., Journal of Clinical Psychiatry, 2009
- 3Cognitive-behavioral therapy for anger: a meta-analysisBeck ve Fernandez, Cognitive Therapy and Research, 1998
- 4Controlling anger before it controls youAmerican Psychological Association
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez. Son güncelleme: .